Biến điều tiết (moderator variable) là một biến có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa biến độc lập và biến phụ thuộc trong một nghiên cứu. Cụ thể, biến điều tiết có thể làm thay đổi mức độ hoặc hướng của mối quan hệ này. Ví dụ, trong nghiên cứu về mối quan hệ giữa stress và sức khỏe tâm lý, biến điều tiết có thể là hỗ trợ xã hội. Nếu có sự hỗ trợ xã hội tốt, mối quan hệ giữa stress và sức khỏe tâm lý có thể yếu hơn so với khi không có sự hỗ trợ xã hội.
Dưới đây là một ví dụ cụ thể hơn để làm rõ khái niệm này:
- Biến độc lập (Independent Variable): Thời gian học tập (giờ mỗi ngày).
- Biến phụ thuộc (Dependent Variable): Kết quả học tập (điểm số).
- Biến điều tiết (Moderator Variable): Chất lượng giấc ngủ.
Trong ví dụ này, chất lượng giấc ngủ có thể điều tiết mối quan hệ giữa thời gian học tập và kết quả học tập. Nếu chất lượng giấc ngủ tốt, việc học tập nhiều có thể dẫn đến kết quả học tập tốt hơn. Ngược lại, nếu chất lượng giấc ngủ kém, thời gian học tập nhiều có thể không giúp cải thiện kết quả học tập đáng kể.
Việc nhận diện và kiểm soát biến điều tiết trong nghiên cứu giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các biến số và đưa ra những kết luận chính xác hơn.