Trong đời sống gia đình, không khó để bắt gặp những câu hỏi tưởng chừng như vô hại, nhưng lại mang theo cả một thông điệp đầy cảm xúc và ẩn ý. Một ví dụ rất điển hình:
“Sao không tắt đèn đi còn ngủ?”
Thoạt nghe, đó là một câu hỏi. Nhưng thực chất, nó là một lời nhắc nhở, thậm chí là một lời trách nhẹ được ngụy trang dưới hình thức câu hỏi. Lời đề nghị – “Con tắt đèn giúp mẹ nhé” – đã bị biến mất, thay vào đó là một dạng ngôn ngữ vòng vo, gián tiếp, đậm chất Á Đông.
 |
| Thầy Toản và chuyên đề "Hiểu cha - Hiểu mẹ" |
1. Kiểu giao tiếp gián tiếp – văn hóa hay thói quen?
Giao tiếp gián tiếp là cách truyền đạt ý định một cách không trực diện, thường thông qua những câu hỏi, ẩn dụ, hoặc gợi ý. Trong văn hóa Việt Nam, đây là một phương thức được sử dụng rất phổ biến, đặc biệt trong mối quan hệ gia đình, thầy trò, cấp trên – cấp dưới.
Sở dĩ kiểu giao tiếp này tồn tại lâu dài là vì nó mang nhiều giá trị:
-
Giữ thể diện cho người nghe
-
Tránh gây căng thẳng, xung đột trực tiếp
-
Thể hiện sự “tế nhị”, “khéo léo” trong ứng xử
Tuy nhiên, chính sự gián tiếp ấy đôi khi trở thành rào cản trong kết nối, đặc biệt là với trẻ em – những người chưa đủ kinh nghiệm để “giải mã” ẩn ý trong lời người lớn.
2. Khi lời yêu cầu trở thành thông điệp bị ẩn
Một đứa trẻ nghe câu hỏi “Sao không tắt đèn đi còn ngủ?” có thể phản ứng theo nhiều cách:
-
Hoang mang không biết mình đang bị nhắc nhở hay bị mắng
-
Cảm thấy bị trách móc mà không hiểu rõ lý do
-
Học cách phản ứng phòng thủ thay vì chủ động tiếp nhận yêu cầu
Về lâu dài, trẻ dễ hình thành thói quen giao tiếp vòng vo, khó diễn đạt nhu cầu cá nhân một cách rõ ràng. Trong bối cảnh hiện đại, nơi kỹ năng truyền đạt và lắng nghe đóng vai trò thiết yếu trong học tập và quan hệ xã hội, thì đây là một bất lợi đáng kể.
3. Giao tiếp rõ ràng – biểu hiện của sự tôn trọng
Một lời đề nghị rõ ràng, chân thành, đi kèm cảm xúc tích cực, không những giúp trẻ hiểu đúng yêu cầu, mà còn xây dựng mối quan hệ dựa trên sự tin tưởng và thấu cảm.
Hãy thử thay đổi:
-
❌ “Sao không rửa chén đi còn ngồi đó?”
-
✅ “Con rửa giúp mẹ mấy cái chén nhé. Mẹ cảm ơn con.”
Thay đổi một cách nói là thay đổi cả cách truyền thông điệp và cảm xúc. Giao tiếp hiệu quả không chỉ là để con nghe lời, mà là để con hiểu lời, cảm được lòng.
4. Nuôi dưỡng thói quen giao tiếp tích cực trong gia đình
-
Diễn đạt yêu cầu một cách trực tiếp, rõ ràng, tích cực
-
Nói điều mình cần, thay vì nói điều mình không hài lòng
-
Dạy con phản hồi và nêu cảm xúc một cách lịch sự, không né tránh
-
Xây dựng văn hóa giao tiếp hai chiều: nói – lắng nghe – đáp lại
Kết luận
Ngôn ngữ là công cụ, nhưng cũng là cầu nối. Mỗi lời ta nói với con hôm nay, là một phần xây nên nhận thức, cảm xúc và hành vi của con trong tương lai.
Hãy bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ trong cách nói – bởi đó là cách lớn để nuôi dưỡng một thế hệ biết yêu thương và biết cách thể hiện yêu thương đúng cách.
Nói thẳng không có nghĩa là thiếu tế nhị.
Nói khéo không đồng nghĩa với giấu giếm.
Nói rõ ràng chính là biểu hiện của sự tôn trọng.